In gesprek over laaggeletterdheid, eenzaamheid en veerkracht

Raymond werkt bij Bibliotheek Kennemerwaard. Hij heeft Paméla van Zaffier uitgenodigd om over haar ervaringen te vertellen. Waarom dacht hij juist aan haar?

"We kennen elkaar al ruim tien jaar. In die tijd hebben we veel gesprekken gehad. Ik heb Paméla zien groeien, zien vechten en zich zien ontwikkelen. Zij vertelde me waar ze in haar leven tegenaan is gelopen door haar taalproblemen en door de manier waarop mensen naar haar keken. Paméla kan dingen verwoorden zoals weinig mensen dat kunnen. Zij heeft meegemaakt wat zoveel anderen meemaken, maar waar bijna niemand over praat."

Tussen wal en schip
Paméla (49 jaar) vertelt graag haar verhaal, zodat anderen misschien beter gaan begrijpen wat mensen uit ‘haar groep’ meemaken. "Maar vooral omdat mensen zoals ik weten dat ze niet alleen zijn."

"Misschien was er bij mijn geboorte sprake van zuurstoftekort, maar we weten het niet zeker. Zelf noem ik het altijd “tussen wal en schip”. Alsof ik twee hersendelen heb, waarvan er één minder goed werkt en de ander functioneert zoals bij iedereen. Die twee helften botsen, en dat botst ook met de wereld om mij heen."

Anders dan anderen
Paméla groeide op als een blij en creatief kind, maar zodra ze naar school moest, liep ze tegen een muur op.

"Ik merkte meteen dat ik anders was: woorden die ik niet kon uitspreken, rekensommen die ik niet snapte. Ik kreeg spraakles en extra begeleiding, maar ze zagen me niet echt. Ik knutselde de mooiste pinguïn van iedereen, maar daar werd nooit naar gekeken. In de pauzes begon ik me terug te trekken. Het spel snapte ik vaak niet en ik dacht: niemand wil met mij spelen. Ik kreeg soms driftbuien als iets wéér niet lukte. Of ik moest huilen. Dan werd ik apart gezet. Ik wilde zo graag meedoen, maar ik kon het niet."

"De speciale school was goed voor mij: kleine klassen en alles in mijn eigen tempo. Maar ik wilde niet dat een busje mij thuis zou ophalen. Ik wilde bij de 'hogere' horen. Ik maakte me klein, om maar niet op te vallen. Ik ging mezelf steeds meer in de schaduw zetten."

De eenzaamheid blijft
Die eenzaamheid verdween niet toen ze ouder werd. "Ik heb eigenlijk geen vrienden. Ik probeer het wel: contact zoeken, iemand opbellen, maar dan bellen ze niet terug of het verwatert. Ik weet niet hoe het komt. Praat ik anders? Kom ik anders over dan ik denk? Wat bij anderen vanzelfsprekend gaat, lukt bij mij niet. Ik heb wel relaties gehad met mannen, maar dat ging niet goed. Vertrouwen is ingewikkeld voor mij. Vertrouw ik wel echt iemand? Ik heb daar eigenlijk geen antwoord op."

Wat haar hielp
Het verhaal van Paméla is zeker geen verhaal van opgeven. Ze heeft van kinds af aan gevochten. "Als ik mijn koppie had laten hangen, was mijn leven heel anders gelopen."

Haar vechtlust bracht haar verder dan veel mensen hadden verwacht. Gelukkig waren er gedurende haar leven ook mensen die haar wél zagen. Haar moeder is een constante steun voor haar: iemand die haar creativiteit waardeerde, haar bleef aanmoedigen en voor haar opkwam. Iemand bij wie ze terechtkan met haar vragen en haar verdriet.

Ze noemt ook een directeur van de lagere school, een Nederlandse juf en een Engelse meester. Dat waren mensen die zeiden: "Laat maar zien wat je kan."

Taalambassadeur
Een groot keerpunt kwam toen Paméla als Taalambassadeur ging werken bij Zaffier. Zo ontmoette ze anderen die hetzelfde meemaken als zij.

"Ik voel hen goed aan. Als ze boos of stil worden, ga ik naar ze toe. En ik vertel ze dat ze naar de bieb, het Leerplein, kunnen gaan. Want daar helpen ze mensen zoals wij echt verder."

Het Leerplein is in 2019 opgezet door de bibliotheek in samenwerking met Zaffier. Bij het Leerplein kunnen onze medewerkers onder werktijd aan hun basisvaardigheden werken. Dit gebeurt onder begeleiding van een medewerker van de bibliotheek.

"Ik weet als geen ander dat je soms bang bent om anderen tot last te zijn met al je vragen, maar in de bieb staan mensen voor onze groep klaar. Aan mij kunnen ze zien dat het ook anders kan. Dat je stap voor stap verder kunt komen."

Als Taalambassadeur helpt Paméla lotgenoten, maar ze spreekt ook met scholen, ziekenhuizen en banken. Tot aan burgemeesters en de Tweede Kamer toe. Ze legt hen uit hoe het is om laaggeletterd te zijn en waar je in het dagelijks leven tegenaan loopt.

"Dan heb je eindelijk door hoe het werkt, gaan ze het weer anders doen!"

"In mijn werk als Taalambassadeur krijg ik eindelijk erkenning. Als ik vroeger op een verjaardag vertelde dat ik bij de afwas werkte, was het gesprek gauw klaar. Als ik nu vertel dat ik Taalambassadeur ben, reageren mensen enthousiast en willen ze alles van me weten."

Ontmoeting met Prinses Laurentien
Paméla vertelt glunderend over een mooi moment op haar werk.

Prinses Laurentien heeft Stichting Lezen & Schrijven opgericht. "Het was mijn idee om haar voor het Leerplein in Alkmaar uit te nodigen en dat lukte. Ze nam bij haar bezoek echt de tijd voor alle deelnemers van het Leerplein. Dat vond ik zo bijzonder. Ik zag dat ze iedereen echt aankeek. Ze luisterde en wilde echt weten wat je had meegemaakt. Geen haast, geen afstand.

Ik dacht: wauw, iemand van haar niveau die gewoon naast je gaat zitten. Dat geeft zoveel kracht. En dat is precies wat wij als Taalambassadeurs ook proberen te doen: mensen laten voelen dat ze ertoe doen.’

"Het werken als Taalambassadeur geeft mij heel veel. Het gaat nu best wel goed met me. Echte vrienden mis ik nog steeds het meest in mijn leven. Maar ik blijf leren en groeien, ik blijf vechten als dat nodig is én … ik blijf vertellen."